Zajezdnia św. Wawrzyńca

Zajezdnia św. Wawrzyńca - siedziba Muzeum. Historia obiektu.

Kompleks zajezdni przy ul. św. Wawrzyńca to unikat w skali europejskiej, będący jedynym zachowanym praktycznie w całości zespołem zajezdni, dokumentującym ciągłość rozwoju komunikacji miejskiej od wprowadzenia tramwaju konnego, poprzez tramwaj elektryczny wąsko - i normalnotorowy do autobusów. Całe założenie wznoszone było etapami pod koniec XIX i w początkach XX wieku.

Pierwsze obiekty wybudowała spółka Belgijskie Towarzystwo Kolei Żelaznych (Compagnie Générale des Chemins de Fer Secondaires), założona przez Bank Belgijski (Banque de Belgique), która otrzymała od Gminy Kraków koncesję na budowę i eksploatację pierwszych w mieście linii tramwajowych. Najstarszy zachowany do dzisiaj obiekt, zajezdnię tramwaju konnego wąskotorowego, a także stajnie dla koni zdrowych i chorych oraz obiekty administracyjno -  magazynowe, wybudowano w 1882 roku wg projektu H. Gérona, zmodyfikowanego na wniosek służb magistrackich. W efekcie powstał budynek o drewnianym szkielecie z wypełnieniem ceglanym, konstrukcja ryglowa, tzw. "mur pruski" - bardzo rzadki w Krakowie typ budpwnictwa.

Pierwsza linia tramwajowa łączyła Most Podgórski z Dworcem Głównym i wzniesione w 1882 r. budynki wystarczały do obsługi jednej linii. Sytuacja uległa zmianie kilkanaście lat później, kiedy to w 1896 roku wybudowano drugą linię, prowadzącą od Rynku Głównego do Parku Krakowskiego. W związku z tym wozownia została przedłużona w stronę ul. Gazowej. Autorami projektu poszerzenia zaplecza zajezdni byli Tadeusz Stryjeński i Zygmunt Hendel.

W 1900 roku, w związku z elektryfikacją linii tramwajowych, zespół rozbudowano wg projektu Karola Knausa. Wybudowano kompleks hal zespolonych dla tramwaju elektrycznego wąskotorowego - o prześwicie między torami wynoszącym 900 mm, mieszczący zajezdnię, warsztaty oraz elektrownię. Wtedy też przebudowano budynki administracyjne i obiekty zaplecza. Wszystkie wzniesione wówczas budynki to obiekty murowane.

W latach 1912 - 1913 wzniesiono dyspozytornie i wozownie dla tramwajów normalnotorowych, także po przeciwnej stronie ul. św. Wawrzyńca. Wiązało sie to m.in. z faktem, że wagony normalnotorowe, o rozstawie szyn 1435 mm, które zakupiła Krakowska Miejska Kolej Elektryczna (ówczesny odpowiednik dzisiejszego MPK) były większe od wąskotorowych i nie mieściły się w starszych halach. Nowe budynki to konstrukcje w typie "muru pruskiego".

Dalsza rozbudowa przypadła na lata 20. XX wieku, kiedy to z uwagi na zakup autobusów wybudowano garaże i warsztaty dla tych pojazdów będące, podobnie jak najstarsza zajezdnia tramwaju konnego czy hale dla wagonów normalnotorowych, budynkami wzniesionymi jako "mur pruski". Tego typu budynki nie są trwałe, tak więc decyzja o wykonaniu ich we wspomniany sposób dowodzi, iż miały to być budynki tymczasowe, służące do czasu wybudowania nowej zajezdni, co nastapiło w roku 1938. Nowa zajezdnia znajdowała się przy ul. Brożka 3.

Tramwaje ostatecznie zniknęły z zajezdni przy ul. św. Wawrzyńca w końcu lat 50. i na początku lat 60. XX wieku, a w budynkach, które po nich pozostały, urządzono warsztaty autobusowe i magazyny.
Cały kompleks zajezdni, po obu stronach ul. św. Wawrzyńca (po nieparzystej to obiekty będące dziś własnością gminy, po parzystej - własność Kanoników Laterańskich) wpisany został w 1985 roku do Rejestru Zabytków pod numerem A - 680. W budynkach gminnych, przystosowanych na cele wystawiennicze, mieści się dzisiaj siedziba Muzeum Inżynierii Miejskiej.