Elektrownia Krakowska


Później dokonywano już tylko modernizacji zakładu, zdecydowano bowiem, aby energię elektryczną dla Krakowa produkowały Komunalne Kopalnie Węgla w Jaworznie, których współzałożycielem była gmina Kraków. Prąd z Jaworzna doprowadzany był do elektrowni w Krakowie przy ul. Dajwór , a stąd przesyłany dalej do odbiorców. W ten sposób elektrownia na Kazimierzu stała się elektrownią rezerwową, pokrywającą zapotrzebowanie szczytowe na energię elektryczną oraz przedsiębiorstwem produkującym parę technologiczną dla krakowskich zakładów. Rolę głównego producenta prądu elektrownia na Kazimierzu odzyskała wraz z wybuchem II wojny światowej, kiedy to na jakiś czas przerwano dostawę prądu z Jaworzna. Po II wojnie światowej, jeszcze w 1957, r. przy ul. Dajwór produkowano 45% energii elektrycznej zużywanej w Krakowie. Elektrownia osiągnęła wówczas szczyt swoich możliwości produkcyjnych - 90.000 MWh, ale od lat 60. zakład coraz wyraźniej obniżał produkcję energii elektrycznej, a produkował coraz więcej ciepła, będąc, od końca lat 60., przede wszystkim elektrociepłownią, która zdalnie ogrzewała wybrane tereny mieszkaniowe. Ostateczne przekształcenie zakładu na Kazimierzu w ciepłownię nastąpiło w 1976 r. - wówczas zaprzestano tutaj produkcji energii elektrycznej dla miasta, natomiast produkcja ciepła i pary technologicznej zakończyła się we wrześniu 1984 r.

Obecnie zakład nadal używany jest przez energetykę – krakowski oddział spółki Enion. Zachowane zostały,
w pierwotnej szacie architektonicznej, obiekty elektrowni położone przy pierzei ul. Św. Wawrzyńca, tj. kolejno wyliczając od ul. Dajwór: budynek administracyjny, hala maszyn z 1904 r., hala maszyn z 1914 r. oraz nastawnia
z rozdzielnią
z 1914 r., będąca najwyższym budynkiem, przylegającym do zajezdni tramwajowej. Za tymi budynkami, w głębi zakładu, zachowane są kotłownie, warsztaty i relikty chłodni. Także w głębi zakładu, ale po przeciwnej stronie ul. Dajwór, zachowała się stacja transformatorowa z 1930 roku, łącząca zakład z elektrownią w Jaworznie. Na jej ścianie można zobaczyć emblemat z odsłoniętej czerwonej cegły w kształcie błyskawicy.

Niestety, nie zobaczymy dawnego wyposażenia elektrowni na Kazimierzu. Najstarsze urządzenia znajdują się na terenie elektrociepłowni w Łęgu, a stare kotły i obie kotłownie są w bardzo złym stanie i nie udostępnia się ich zwiedzającym. Jednak w patio wewnątrz budynku administracyjnego zobaczyć można, po uzgodnieniu wizyty z Biurem Promocji, ekspozycję ilustrującą dzieje elektrowni przy ul. Dajwór.

Szerzej:

Energetyka krakowska 1905-2005, pr. zb., red. W. Kania, oprac. merytor. J. Lach, Kraków 2005

W. Komorowski, Nowa hala maszyn, budynek rozdzielni i nastawni oraz nowa kotłownia w zespole byłej elektrowni miejskiej na Kazimierzu w Krakowie. Studium architektoniczno – konserwatorskie, mps Kraków 2000

A. Siwek, Sto lat elektrowni miejskiej w Krakowie, „Biuletyn Techniczny Oddziału Krakowskiego Stowarzyszenia Elektryków Polskich” 2004/25